Recht en Respect bij Medisch handelen rond het Levenseinde
Het Grondrecht op een Natuurlijke Dood
Gepubliceerd in: Opties voor de toekomst, Uitgave Kok Agora Kampen 1998, p.125-132
Samenvatting:
Medische ingrepen maken inbreuk op het grondrecht op leven van de patiënt en op diens grondrecht op onaantastbaarheid van lichaam (lichamelijke integriteit). De inbreuk op het recht op leven is goed te zien bij medisch ingrijpen rond het levenseinde, met name als de patiënt zelf niet (meer) in staat is zijn wil kenbaar te maken. In de fase rond het levenseinde blijken de medische behandelingen regelmatig tot effect te hebben dat de patiënt geforceerd wordt tot voortleven, omdat met behulp van de medische mogelijkheden het leven instandgehouden kan worden. Het zal regelmatig voorkomen dat de patiënt helemaal geen behoefte eraan heeft dat zijn leven kunstmatig al maar wordt verlengd. Ik zie dit als een aantasting van het grondrecht op leven. Want sterven is niet het tegendeel van leven, maar een onverbrekelijk onderdeel van het leven.
Ieder mens heeft recht op een zo natuurlijk en menswaardig mogelijk leven en – daarvan onderdeel uitmakend – een zo natuurlijk en menswaardig mogelijk levenseinde. Het is de verantwoordelijkheid van artsen en zorgverleners om bij beslissingen over medisch ingrijpen en zorgverlening rond het levenseinde ervoor te waken dat het grondrecht op leven in deze zin wordt gerespecteerd. Ieder moment dat de arts de behandeling voortzet, zal hij zich moeten afvragen of hij daarmee de belangen van de patiënt nog goed behartigt. Hoe lang de arts met een ingezette behandeling voort wil gaan is afhankelijk van het persoonlijke moreel gevoel en van het persoonlijk verantwoordelijkheidsgevoel van de arts.
Het is de tendens deze gewetensbeslissingen te vervangen door gedragsregels en protocollen. Subjectiviteit wordt vervangen door objectieve regels. Als gewetensbeslissingen worden vervangen door het verplicht naleven van objectieve regels, wordt de arts gemaakt tot een robot zonder verantwoordelijkheidsgevoel. Persoonlijke verantwoordelijkheid kan niet door regels worden vervangen. Regels en protocollen die dat beogen tasten de waardigheid van het beroep van arts tot in de kern aan. Individualiteit , subjectiviteit, respect en persoonlijke verantwoordelijkheid dienen mijns inziens weer op hun waarde geschat te worden. Laten wij Amerikaanse toestanden buiten de deur houden in het besef dat wij nooit meer dan ‘ons best’ kunnen doen.
Enkele citaten:
“Artsen die met euthanasie te maken hebben, moeten procedureregels in acht nemen waarmee zij zichzelf min of meer bij justitie moeten ‘aangeven’, een situatie die zich nauwelijks verdraagt met de grondprincipes van ons strafrecht.”
“De zorgverlening omwille van het leven van de patiënt kan bijna ongemerkt overgaan in een opgedrongen zorg tot voortleven.”
“Speciaal als patiënten niet of niet goed meer in staat zijn hun wil verbaal kenbaar te maken, worden in mijn ogen regelmatig grenzen van het toelaatbare overschreden.”
”Regelgeving die vaste regels of voorschriften in de plaats stelt van persoonlijke verantwoordelijkheid, creëert immers slaafse navolgers die zich indekken en daardoor niet ‘gepakt’ kunnen worden, mensen zonder ruggengraat.”
“Passieve euthanasie is een daad die de grondrechten van de patiënt respecteert en die daarmee van groot respect kan getuigen voor de patiënt en voor diens natuurlijke levensloop.”